Mozaika pól kontra wielkie monokultury
Dlaczego z perspektywy kosmosu najlepiej widać, jak różnorodność krajobrazu rolniczego blokuje rozprzestrzenianie się szkodników i chorób

Wrzesień to doskonały moment, aby spojrzeć na rolnictwo z szerszej perspektywy. O ile z poziomu gruntu widzimy pojedyncze rośliny i łany, o tyle dopiero zdjęcia satelitarne i lotnicze ukazują prawdziwą strukturę naszego krajobrazu. Z orbity doskonale widać różnicę między tradycyjną, polską mozaiką niewielkich, różnorodnych pól, a ciągnącymi się po horyzont monokulturami. Ta przestrzenna szachownica to nie tylko malowniczy widok – to potężny, naturalny mechanizm obronny ekosystemu.

Dlaczego zróżnicowany krajobraz tak skutecznie blokuje rozprzestrzenianie się szkodników i patogenów roślin?

Różnorodne uprawy przeplatane miedzami, pasami zadrzewień i strumieniami tworzą fizyczne przeszkody. Roznoszone przez wiatr zarodniki chorobotwórczych grzybów czy wędrujące szkodniki napotykają na ściany roślinności i strefy mikroklimatyczne, które drastycznie wyhamowują ich ekspansję.

Większość agrofagów jest silnie wyspecjalizowana i żeruje na konkretnym gatunku rośliny. Wielkoobszarowa monokultura działa jak gigantyczna stołówka – inwazja rozprzestrzenia się w niej jak pożar lasu. W krajobrazie mozaikowym szkodnik szybko natrafia na uprawę, która nie jest jego pożywieniem, co naturalnie dusi epidemię w zarodku.

Przeplatające się z polami nieużytki, zarośla i łąki to całoroczne schronienie dla ptaków, drapieżnych owadów (np. biedronek, biegaczowatych) oraz pająków. Niewielkie rozmiary pól w mozaice sprawiają, że ci “naturalni strażnicy” mają blisko do strefy żerowania szkodników, co pozwala im szybko i skutecznie kontrolować ich populację.

Naukowcy z Instytutu Agrofizyki PAN analizują między innymi w jaki sposób struktura i różnorodność krajobrazu (agroekologia) wpływają na stabilność plonowania. Badania wyraźnie wskazują, że uproszczenie krajobrazu rolniczego wymusza na rolnikach drastyczne zwiększenie użycia chemicznych środków ochrony roślin, podczas gdy zachowanie naturalnej mozaikowości pozwala na darmową, biologiczną kontrolę zagrożeń, chroniąc zarazem jakość naszych gleb i wód.

Projekt realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021–2027
Wartość projektu: 2 791 092.36 PLN
Wkład z Funduszy Europejskich: 2 270 428.50 PLN
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie

Materiały dodatkowe
[1] Fahrig, Lenore, et al. “Functional landscape heterogeneity and animal biodiversity in agricultural landscapes.” Ecology letters14.2 (2011): 101-112. https://lnkd.in/dZdiiaJH
[2] Tscharntke, Teja, et al. “Landscape perspectives on agricultural intensification and biodiversity–ecosystem service management.” Ecology letters 8.8 (2005): 857-874. https://lnkd.in/dFaJEsuN

Obraz: https://lnkd.in/dsg3TMXg