Kompakcja gleby na skutek żniw

31 sierpnia to symboliczny koniec wakacji, ale w rolnictwie to finał jednego z najintensywniejszych miesięcy w roku. Sierpniowe żniwa oznaczają, że po naszych polach przetoczyły się kombajny, ciągniki i przyczepy ważące nierzadko po kilkadziesiąt ton. Z perspektywy krajobrazu praca została wykonana, plony zebrane. Jednak pod powierzchnią ziemi ten “niewidzialny ciężar” zostawia ślad, który stanowi jedno z największych, współczesnych zagrożeń dla podziemnego ekosystemu: zjawisko zagęszczania (kompakcji) gleby.

Co dokładnie dzieje się z bioróżnorodnością, gdy na glebę działa tak ekstremalny nacisk mechaniczny?

Zdrowa gleba nie jest litą skałą – w blisko 50% składa się z pustych przestrzeni (porów) wypełnionych wodą i powietrzem, przypominając w skali mikro skomplikowaną gąbkę. Przejazd ciężkiego sprzętu dosłownie miażdży tę delikatną, trójwymiarową strukturę, niszcząc dom dla miliardów pożytecznych mikroorganizmów i drobnych zwierząt glebowych.

Zgniecenie makroporów odcina dopływ tlenu do głębszych warstw gruntu. W takich beztlenowych warunkach pożyteczne bakterie tlenowe i grzyby mikoryzowe masowo wymierają. Ich miejsce błyskawicznie zajmują mikroorganizmy beztlenowe, które często są patogenami lub prowadzą procesy gnilne, uwalniając do atmosfery szkodliwe gazy cieplarniane (np. podtlenek azotu).

Zagęszczona gleba (tworząca często tzw. podeszwę płużną pod wierzchnią warstwą) staje się barierą nie do przebicia. Kiedy nadejdą jesienne deszcze, woda zamiast wsiąkać, będzie spływać po powierzchni, wymywając najcenniejszą warstwę próchnicy (erozja). Dodatkowo, korzenie roślin wysiewanych jako poplony nie będą w stanie przebić się przez tę mechaniczną blokadę.

Naukowcy z Instytutu Agrofizyki PAN w swoich badaniach nad agrofizyką i mechaniką gleb ostrzegają, że zjawisko nadmiernego zagęszczania postępuje wraz z rosnącymi gabarytami maszyn rolniczych. Zapobieganie temu zjawisku (np. poprzez obniżanie ciśnienia w oponach, stosowanie rolnictwa precyzyjnego i uproszczeń uprawowych) oraz biologiczne spulchnianie ziemi za pomocą roślin o głębokim, palowym systemie korzeniowym, to dziś warunek konieczny dla ocalenia bioróżnorodności i zdrowia naszych gleb.

Projekt realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021–2027
Wartość projektu: 2 791 092.36 PLN
Wkład z Funduszy Europejskich: 2 270 428.50 PLN
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie

Materiały dodatkowe
[1] Horn, Rainer, T. Way, and Jens Rostek. “Effect of repeated tractor wheeling on stress/strain properties and consequences on physical properties in structured arable soils.” Soil and Tillage Research 73.1-2 (2003): 101-106. https://lnkd.in/djN8FJiT
[2] Batey, Tom. “Soil compaction and soil management–a review.” Soil use and management 25.4 (2009): 335-345. https://lnkd.in/eTfMiQBp

Obraz: https://lnkd.in/dpaJu64C