|||

Święte mikrorezerwaty. Jak religijny szacunek stworzył w Polsce Wschodniej najtrwalsze arkę bioróżnorodności

Krajobraz rolniczy Polski Wschodniej to morze pól uprawnych, gdzie niemal każdy metr kwadratowy ziemi jest zagospodarowany. Jednak na tej mapie rozsiane są tysiące nienaruszonych wysp – przydrożne kapliczki, drewniane krzyże na rozstajach dróg, zabytkowe cmentarze i przykościelne dziedzińce. Okazuje się, że religijny szacunek, który przez stulecia chronił te miejsca przed pługiem, piłą i chemizacją, niechcący wykreował jedne z najcenniejszych “mikrorezerwatów” przyrody w naszym kraju. Dlaczego z punktu widzenia ekologii i agrofizyki te uświęcone tradycją skrawki ziemi są bezcenne?

Ziemia wokół wielowiekowego krzyża to często jedyny w promieniu kilometrów fragment gruntu, który od setek lat nie zaznał głębokiej orki, ugniecenia przez sprzęt ani syntetycznych nawozów. Profil glebowy przechowuje tam pierwotną, nienaruszoną architekturę, pradawną sieć grzybów mikoryzowych i oryginalny mikrobiom, który na okolicznych polach dawno uległ degradacji.

Wokół kapliczek i na wiejskich cmentarzach tradycyjnie pozwalano swobodnie rosnąć dzikim ziołom, a z okazji świąt rozsiewano nasiona starych roślin użytkowych. Z powodu braku oprysków chwastobójczych, te kilkumetrowe enklawy stały się ostatnią ostoją rzadkich gatunków flory segetalnej (tzw. chwastów polnych) i starych odmian bylin, zepchniętych z nowoczesnych, sterylnych upraw.

Zwyczaj sadzenia długowiecznych drzew jako majestatycznej oprawy dla świętych figur sprawił, że to właśnie tam przetrwały najstarsze okazy w krajobrazie. Ich dziuple i spękana kora to bezcenny dom dla nietoperzy, dzikich pszczół i drapieżnych chrząszczy. Zwierzęta te traktują kapliczki jak bazy wypadowe, z których nocami wyruszają na okoliczne pola, za darmo chroniąc uprawy przed szkodnikami.

Naukowcy z Instytutu Agrofizyki Polskiej Akademii Nauk doskonale zdają sobie sprawę, że aby ocenić skalę degradacji i zmierzyć rzeczywisty stan zdrowia gleb rolniczych, potrzebują niezaburzonych punktów odniesienia (tzw. gleb referencyjnych). Te uświęcone strefy pokazują nam niezwykłą prawdę – głęboki szacunek kulturowy potrafił skuteczniej i trwalej ochronić lokalną bioróżnorodność, strukturę ziemi i obieg węgla, niż niejedna ustawa środowiskowa.

Projekt realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021–2027
Wartość projektu: 2 791 092.36 PLN
Wkład z Funduszy Europejskich: 2 270 428.50 PLN
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie

Materiały dodatkowe
[1] Löki, V., Deák, B., Lukács, A. B., & Molnár, A. (2019). Biodiversity potential of burial places–a review on the flora and fauna of cemeteries and churchyards. Global ecology and conservation, 18, e00614. https://lnkd.in/d-apmmw8
[2] Bhagwat, S. A., & Rutte, C. (2006). Sacred groves: potential for biodiversity management. Frontiers in Ecology and the Environment, 4(10), 519-524. https://lnkd.in/dHSHDyaV

Obraz: https://lnkd.in/dUj-vjCW

Podobne wpisy